NIK o sektorze biogazu: niewykorzystany potencjał

Według danych przytoczonych w raporcie Najwyższej Izby Kontroli Polska dysponuje potencjałem produkcji biometanu sięgającym nawet 5 mld m³ rocznie, podczas gdy całkowity potencjał rynku szacowany jest na ok. 8,3 mld m³. Dla porównania oznaczałoby to możliwość pokrycia blisko 30% krajowego zapotrzebowania na gaz ziemny.

SEKTOR W STAGNACJI

Rzeczywista skala wykorzystania tego potencjału pozostaje jednak niewielka. Produkcja biogazu w Polsce wyniosła:

• w 2021 r. – 662,7 mln m³,
• w 2022 r. – 916,5 mln m³,
• w 2023 r. – 774,5 mln m³.

Wskazuje to na wykorzystanie potencjału produkcyjnego jedynie na poziomie ok. 8–11%. Co więcej, z całkowitej produkcji w 2023 r. jedynie 428,4 mln m³ stanowił biogaz rolniczy.

Jeszcze pesymistyczniej wygląda sytuacja w przypadku biometanu. Mimo rosnącego znaczenia tego paliwa w polityce energetycznej UE, do końca 2024 r. w Polsce nie funkcjonowała ani jedna instalacja produkująca biometan na skalę przemysłową. Tymczasem unijny program REPowerEU zakłada osiągnięcie produkcji 35 mld m³ biometanu rocznie do 2030 r.

SKALA WYKORZYSTANIA SYSTEMÓW WSPARCIA

OPÓŹNIENIA LEGISLACYJNE I IMPLEMENTACYJNE

W latach 2021–2023 wsparciem objęto: > 63,27 mln MWh energii z OZE > w tym z biogazu: 3,08 mln MWh (4,9%) Struktura wsparcia dla biogazu: > świadectwa pochodzenia: ok. 1,92 mln MWh > system aukcyjny: 579 tys. MWh FIT/FIP: 579 tys. MWh łącznie (wysoki udział procentowy) Jednocześnie przeprowadzono 10 aukcji dla biogazu, z których żadna nie została rozstrzygnięta z powodu braku ofert.

NIK wskazała na brak pełnej i terminowej implementacji przepisów unijnych: > dyrektywy RED II (termin: 2021 r.), > wybranych przepisów RED III (terminy 2024–2025). Jednocześnie zmiany legislacyjne dotyczące biogazu i biometanu (m.in. ustawa o ułatwieniach, nowelizacje ustawy o OZE i Prawa energetycznego) wprowadzono dopiero w 2023 r., co ograniczyło ich wpływ na rozwój sektora w analizowanym okresie.

RYS. 1. ILOŚĆ ENERGII ELEKTRYCZNEJ (W MWH) WYPRODUKOWANEJ Z 1 MW MOCY ZAINSTALOWANEJ W LATACH 2020–2023

BIOGAZ NA MARGINESIE OZE

Na tle całego krajowego rynku OZE sektor biogazowy nadal odgrywa marginalną rolę. W 2023 r. udział odnawialnych źródeł energii w końcowym zużyciu energii brutto wyniósł 16,5%, natomiast udział OZE w produkcji energii elektrycznej osiągnął 25,7%. Łączna produkcja energii elektrycznej z OZE wyniosła 45,85 TWh.

Największy udział w wytworzeniu energii elektrycznej miały:

• energetyka wiatrowa – 24,18 TWh,
• fotowoltaika – 11,11 TWh.

Dla porównania instalacje biogazowe wyprodukowały 1,48 TWh energii elektrycznej, co odpowiadało jedynie 3,2% całej produkcji energii z OZE.

NIEDOCENIANE UWARUNKOWANIA

Co ważne i stanowiące przewagę biogazu nad innymi OZE – jest on jednym z najbardziej stabilnych źródeł energii odnawialnej. W przeciwieństwie do energetyki wiatrowej i słonecznej instalacje biogazowe mogą pracować praktycznie przez cały rok, niezależnie od warunków pogodowych. Mimo tego rozwój sektora postępuje wyraźnie wolniej od wcześniejszych założeń strategicznych i deklaracji rządzących.

RYS. 2. MOC ZAINSTALOWANA (MW) I LICZBA INSTALACJI BIOGAZOWYCH W POLSCE W LATACH 2020–2024

BRAK STRATEGII

Według danych opublikowanych przez NIK na koniec 2024 r. w Polsce funkcjonowało ok. 485 biogazowni o łącznej mocy zainstalowanej 314,1 MW. Dla porównania w 2020 r. było to 255,7 MW, co oznacza wzrost o 58,4 MW w ciągu czterech lat. Problem polega jednak na tym, że Krajowy Plan w dziedzinie Energii i Klimatu (KPEiK) zakładał wzrost znacznie większy:

• co najmniej o 184 MW w scenariuszu pesymistycznym,
• nawet o 261 MW w scenariuszu optymistycznym.

Tym samym równie umiarkowanie rosła produkcja energii elektrycznej z biogazu:

• 2020 r. – 1233,9 GWh,
• 2021 r. – 1307,3 GWh,
• 2022 r. – 1394,2 GWh,
• 2023 r. – 1482,4 GWh.

Wzrost względem 2020 r. wyniósł ok. 20,1%, co było jednym z najniższych wyników spośród wszystkich technologii OZE.

RYS. 3. UDZIAŁ ENERGII ELEKTRYCZNEJ WYTWORZONEJ W WYBRANYCH INSTALACJAC H OZE

EUROPA NAS WYPRZEDZA

Na tle innych państw UE Polska nadal pozostaje rynkiem relatywnie niewielkim. Według danych dla 2020 r.:

• Niemcy posiadały 10 251 biogazowni i 242 biometanownie,
• Włochy – 1710 biogazowni i 25 biometanowni,
• Francja – 945 biogazowni i 213 biometanowni,
• Czechy – 575 biogazowni i jedną biometanownię.
• W Polsce pod koniec 2024 r. działało 485 instalacji biogazowych i nadal brakowało instalacji produkujących biometan.

POLITYKA I BARIERY INWESTYCYJNE

Raport NIK wskazuje jednocześnie, że jednym z głównych problemów pozostaje brak spójnej strategii rozwoju sektora. To wyzwanie, z którym nie radzą sobie kolejno następujący rządzący. W dokumentach strategicznych państwa przez lata nie określono konkretnych celów operacyjnych, harmonogramów ani mierników rozwoju rynku biogazu i biometanu.

W praktyce oznaczało to niepewność zarówno dla inwestorów, jak i administracji publicznej – twierdzi NIK. Co więcej, pozostawiało wiele osób i przedsięwzięć w tzw. zawieszeniu inwestycyjnym.

Do tego dochodziły bariery proceduralne. W analizowanym przez NIK okresie odnotowano m.in.:

• opóźnienia w wydawaniu świadectw pochodzenia sięgające nawet 221 dni,
• przewlekłe procedury przyłączeniowe,
• brak rozstrzygnięć aukcji dla biogazu z powodu niewystarczającej liczby ofert,
• trudności związane z wtłaczaniem biometanu do sieci gazowej.

RYS. 4. PRODUKCJA ENERGII ELEKTRYCZNEJ Z OZE W POLSCE W LATACH 2020–202 3 (W GWH)

CZAS NA ZMIANY

Wszystko to przyczyniło się do stworzenia obrazu sektora biogazu i biometanu jako jednego z najbardziej niewykorzystanych segmentów polskiej transformacji energetycznej. Mimo że dysponuje on dużym potencjałem surowcowym, stabilnym profilem pracy i rosnącym znaczeniem w polityce energetycznej UE.

POBIERZ BEZPŁATNIE NASZ RAPORT BIOGAZOWY 2026
– W NIM WIELE WAŻNYCH OPINII I ANALIZ!

Tekst: Opracowano na podst. informacji o wynikach kontroli „Wykorzystanie biogazu dla celów wytwarzania energii”, Warszawa, lipiec 2025 r.
Zdjęcie: NIK