W dyskusjach na temat biogazowni coraz częściej, poza aspektami stricte ekonomicznymi i funkcjonalnymi, pojawia się temat bezpieczeństwa. Czy instalacja, w której produkuje się i magazynuje metan, rzeczywiście jest w 100% bezpieczna? Analiza poszczególnych przypadków pokazuje, że źródłem zagrożenia najczęściej nie jest sam zakład, ale błędy eksploatacyjne i zaniedbania organizacyjne.

Reklama

W każdej instalacji, w której mamy do czynienia z substancjami palnymi, liczy się przede wszystkim prewencja i zachowanie standardów bezpieczeństwa. Praktyka pokazuje, że najczęstszym powodem pożarów na obiektach paliwowych jest błąd ludzki i nonszalancja dotycząca procedur czy zabezpieczeń. Nie inaczej działa to w przypadku biogazowni. Protesty przeciwko budowie biogazowni często odzwierciedlają obawy lokalnych społeczności i nierzadko przybierają formy apeli podważających ich bezpieczeństwo. „STOP budowie biogazowni.


KONGRES BIOGAZU 2026 – W GRUDNIU SPOTKAMY SIĘ W WARSZAWIE


Pożary w biogazowniach wcale nie są rzadkością. W zasadzie dochodzi do nich dość często” – to tylko jeden przykład przekazu, który wzmacnia społeczne obawy.

Jest to jednak ogromne uproszczenie, wynikające z braku zrozumienia zagadnienia i studium poszczególnych przypadków. Analizując wszystkie biogazownie zinwentaryzowane na liście KOWR na przestrzeni lat 2005-2026, osobiście odnotowałem 10 przypadków pożaru i 2 eksplozje. Daje to średnio jeden wypadek na niecałe dwa lata. W skali działających w kraju ponad 200 instalacji, awarii uległo zatem nieco ponad 6%. Bliższa analiza pozwala dostrzec, co rzeczywiście stanowi zagrożenie i jakie działania podjąć by je ograniczyć.

Pożary w biogazowniach

Pożar w Boleszynie w 2017 r.

W rzeczywistości, wbrew prasowej narracji, pożar dotyczył nie samej biogazowni, a budynku magazynowo-produkcyjnego zlokalizowanego obok instalacji.

  • Przyczyna? Najprawdopodobniej wadliwa instalacja elektryczna.

Prawidłowo wykonana instalacja elektryczna to podstawa – zarówno w domu, jak i zakładzie. Źle dokręcony przewód zerowy lub przewód fazowy sprawiają, że instalacja, mimo dobrze dobranych projektowo zabezpieczeń, grzeje się. Dotyczy to przede wszystkim przewodów aluminiowych o dużych przekrojach, które pod wpływem wysokiej temperatury stają się bardziej kowalne, a niekiedy nawet płynne. Samozapłon może nastąpić od samej wysokiej temperatury przewodu lub zwarcia, w przypadku obluzowania lub upłynnienia materiału. Dlatego już na etapie projektowania biogazowni nie należy szukać oszczędności kosztem jakości instalacji elektrycznej, m.in. przez dobór przewodów o zbyt małych przekrojach lub materiałów okablowania o niższych parametrach. Konsekwencją mogą być bardzo wysokie straty finansowe. W Boleszynie oszacowano je na ok. 10 mln zł.

Pożar membrany w biogazowni w Koczale w 2017 r.

  • Przyczyna? Według raportu straży pożarnej ogień mógł powstać od iskry, która wytworzyła się podczas prac serwisowych w strefie zagrożenia wybuchem.

Jednym z kluczowych elementów bezpieczeństwa w biogazowni jest przestrzeganie zasad BHP i odpowiednie przeszkolenie załogi. W strefach EX, czyli obszarach zagrożonych wybuchem, nie wolno używać zwykłych elektronarzędzi czy szlifierek, które mogą stać się źródłem zapłonu. Wykwalifikowany monter nie dopuściłby do takiej sytuacji. W przypadku Koczały można zatem mówić o ewidentnym błędzie ludzkim. Na terenie biogazowni nie korzysta się z też z zapalniczek ani nie pali papierosów. Wydaje się to oczywiste, ale sam byłem świadkiem sytuacji podczas oprowadzania po obiekcie, w trakcie którego jeden ze zwiedzających wyjął e-papierosa w pobliżu zbiornika.

Pożar w Koczale w 2019 r. (kolejny)

  • Przyczyna? Według raportu straży pożarnej zatarcie łożyska wewnątrz rozdrabniacza.

Zatarcie mogło doprowadzić do silnego nagrzania rozdrabniacza, a w konsekwencji stworzyć źródło zapłonu. Jeżeli w otoczeniu urządzenia znajdzie się mieszanina metanu i powietrza w stężeniu wybuchowym, może dojść do pożaru lub wybuchu. W każdym zakładzie, a biogazownia nie jest tu wyjątkiem, wszystkie rzeczy mechaniczne – zwłaszcza przy zaniedbaniu prac konserwacyjnych – ulegają zużyciu. Dlatego tak ważne są dobre umowy serwisowe i pilnowanie okresowych przeglądów.

Wybuch i pożary w Piaszczynie w latach 2016, 2021 i 2026 r.

Trzy zdarzenia na jednym obiekcie wskazują na potrzebę szczegółowej analizy organizacji pracy, polityki kadrowej oraz przestrzegania zasad BHP.

  • Przyczyną pierwszego incydentu było prawdopodobnie rozszczelnienie części instalacji i wyciek metanu, w wyniku czego doszło do jego eksplozji, podczas którego została ranna jedna osoba. Nie odnotowano pożaru.

Nowoczesne biogazownie wyposażone są w systemy detekcji gazów, zarówno tych palnych jak metan, ale również toksycznych dla człowieka jak siarkowodór.

  • Przyczyną pożaru w 2021 r. było zapalenie się stacji transformatorowej. Źródłem zdarzenia mógł być zarówno błąd popełniony podczas montażu lub obsługi urządzenia, jak i jego wada techniczna bądź fabryczna. W praktyce zdarzają się również awarie rozdzielnic średniego napięcia, które mogą prowadzić do pożaru, a nawet wybuchu – sam byłem świadkiem takiej sytuacji.

Urządzenia średniego i wysokiego napięcia stwarzają poważne zagrożenie dla życia i zdrowia, dlatego dostęp do stacji transformatorowych mają wyłącznie osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje i uprawnienia. Niebezpieczeństwo wynika nie tylko z możliwości bezpośredniego kontaktu z elementami pod napięciem, lecz także z ryzyka powstania łuku elektrycznego, który może przeskoczyć na pewną odległość. W przypadku instalacji o napięciu kilkunastu kilowoltów zagrożenie może więc wystąpić nawet bez fizycznego dotknięcia przewodzących elementów.


>>> KONGRES BIOGAZU 2026 – ZAREJESTRUJ SIĘ JUŻ DZISIAJ! <<<


Stacje transformatorowe są powszechnym elementem infrastruktury energetycznej. W Polsce funkcjonuje ich ok. 261 tys., dlatego podobna awaria może wystąpić nie tylko na terenie biogazowni, lecz także przy zakładzie przemysłowym, obiekcie handlowym czy budynku użyteczności publicznej.

  • Przyczyną trzeciego incydentu pożarowego biogazowni w Piaszczynie był zapłon etanolu w magazynie podczas prac demontażowych. Ta sytuacja potwierdza, jak ważne jest przestrzeganie zasad BHP w miejscu pracy, bo pożar – po raz kolejny – spowodował błąd ludzki.

Pożar w Świdnicy w 2022 r.

Przyczyna? Na terenie zakładu doszło do pożaru samochodu ciężarowego. Prawdopodobnie powodem było uszkodzenie jednego z układów w pojeździe.

Przepisy ppoż. są. Wystarczy ich przestrzegać

W Polsce przepisy pożarowe są wyjątkowo wyśrubowane. Już na etapie projektowania należy spełniać wymogi dotyczące:

  • zachowanie bezpiecznych odległości stref wybuchowych od reszty infrastruktury, w tym zbiorników.
  • obciążeń ogniowych, uwzględniając przy tym materiały w odpowiedniej klasie odporności REI, która określa, że dany element budynku (np. ściana, strop, dach) zachowuje swoje funkcje przez co najmniej 30 minut w warunkach pożaru.
  • przepisów w strefach EX, w których to bezwzględnie nie można używać otwartego ognia i należy stosować materiały z certyfikacją ATEX. Daje to gwarancję, że np. w instalacjach elektrycznych nie powstanie przypadkowa iskra. Zaleca się je zatem stosować w miejscach, gdzie mógłby się zgromadzić materiał wybuchowy lub łatwopalny.
  • dróg dojazdowych i manewrowych, z możliwością wykonania nawracania dla wozów bojowych straży pożarnej.
  • systemu SSP (system sygnalizacji pożaru), czyli uzbrojenia newralgicznych pomieszczeń w czujki pożarowe, i w niektórych przypadkach w systemy gaszenia (SUG) np. mieszanką argonu i azotu.

Cały artykuł przeczytasz w „Akademii inwestora biogazowego”
Sprawdź koniecznie:

Akademia inwestora biogazowego

Akademia Inwestora Biogazowego

Pobierz za darmo i zapisz sie do newslettera

Wyślij link na adres email:

Zaznaczenie pola oznacza wyrażenie zgody na otrzymywanie od Biomass Media Group Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu drogą e-mailową newslettera oraz innych informacji handlowych w celu marketingu bezpośredniego, która jest świadczeniem wzajemnym w zamian za otrzymanie możliwości pobrania określonych treści. Zgoda ta może zostać wycofana w dowolnym momencie poprzez wykorzystanie linku dezaktywacyjnego dostępnego w każdej wiadomości. Więcej informacji na temat przetwarzania Twoich danych znajdziesz w Polityce prywatności [https://magazynbiomasa.pl/polityka-prywatnosci/].

Tekst: Paweł Kaufmann, Kierownik produktu, WPIP Green Energy
Zdjęcie: www.remiza.pl

Newsletter

Newsletter

Bądź na bieżąco z branżą OZE