Biogazownia jest jak żywy organizm. Nieprzypadkowo mówi się więc o jej karmieniu – bo choć w gruncie rzeczy jest zakładem energetycznym, jej praca w ogromnej mierze zależy od substratów: ich rodzaju, jakości i sposobie podawania. W tym procesie nie ma miejsca na błędy.
Substrat jest paliwem biogazowni. Od jego rodzaju, jakości, powtarzalności i dostępności zależy stabilność fermentacji, ilość produkowanego biogazu, sprawność pracy instalacji, a także jakość pofermentu. Dlatego już na etapie planowania inwestycji trzeba wiedzieć nie tylko ile surowca będzie można dostarczyć do instalacji, ale też czy dany materiał mieści się w katalogu dopuszczalnych substratów.
KONGRES BIOGAZU 2026 – W GRUDNIU SPOTKAMY SIĘ W WARSZAWIE
W biogazowniach rolniczych mogą być wykorzystywane przede wszystkim surowce pochodzące z rolnictwa, produkcji zwierzęcej, przetwórstwa rolno-spożywczego oraz wybrane odpady i produkty uboczne. Na liście znajdują się m.in. odchody zwierzęce, słoma, naturalna biomasa z produkcji rolniczej lub leśnej, produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego, serwatka, wysłodki, wytłoki, wywary, pozostałości z przetwórstwa owoców, warzyw, zbóż, olejów jadalnych, czy przemysłu cukrowniczego, mleczarskiego, piekarniczego i napojowego.
Biogazownia rolnicza o mocy 1 MW zużywa rocznie ok. 40-45 tys. t substratów. Planując inwestycję należy się upewnić, że jesteśmy w stanie zapewnić niezbędną ilość wsadu do instalacji
Substraty w biogazowni mają znaczenie
Praktyka pokazuje, że polskie biogazownie rolnicze opierają się głównie na surowcach odpadowych i pozostałościach z produkcji. Z danych Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (KOWR) za 2025 r. wynika, że wytwórcy biogazu rolniczego wykorzystali blisko 7,7 mln t surowców. Największy udział miały: wywar pogorzelniany, gnojowica oraz pozostałości z owoców i warzyw. Odpady stanowiły ok. 91% wszystkich zużytych surowców. Z tej masy substratów powstało 515,2 mln m³ biogazu rolniczego.
Większość, czyli 482,5 mln m³, przeznaczono do produkcji energii elektrycznej. Łącznie w 2025 r. z biogazu rolniczego wyprodukowano jej 1 080 GWh. We wszystkich ponad 200 krajowych instalacjach powstało ponad 6,1 mln t pofermentu.
To pokazuje, że substraty są nie tylko wsadem technologicznym, ale jednym z kluczowych elementów całego modelu biznesowego biogazowni. Decydują o produkcji energii, kosztach logistyki, wymaganiach formalnych, gospodarce pofermentem i relacjach z dostawcami surowców. Efektywna biogazownia zaczyna się więc od zaplanowania odpowiedniej „diety”: stabilnej, dostępnej lokalnie i dopasowanej do technologii.
Im rzetelniej inwestor podejdzie do tematu substratów, tym mniejsze ryzyko problemów technicznych, formalnych i ekonomicznych na późniejszym etapie pracy instalacji. Substraty dopuszczone do wykorzystania w biogazowni rolniczej1.
Biomasa z produkcji rolniczej i leśnej: m.in. odchody zwierzęce, słoma oraz inne naturalne, bezpieczne substancje pochodzące z rolnictwa, leśnictwa, hodowli grzybów jadalnych lub upraw hydroponicznych.
Biomasa roślinna z terenów zielonych: pod warunkiem, że pochodzi bezpośrednio od producenta biomasy, trafia bezpośrednio do wytwórcy biogazu i nie jest odpadem komunalnym.
Produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego: w tym wybrane materiały kategorii 2 i 3, np. serwatka oraz inne produkty z przetwórstwa mleka, o ile spełniają wymagania sanitarne i nie są odpadami.
Produkty uboczne i pozostałości z przetwórstwa rolno-spożywczego: m.in. wysłodki, wytłoki, wywary, destylaty, osady moszczowe, pozostałości z przetwórstwa owoców, warzyw, zbóż, cukru, mleka, olejów jadalnych, napojów, drożdży czy melasy.
Wybrane odpady z rolnictwa i przemysłu rolno-spożywczego: obejmujące m.in. odpady z rolnictwa, ogrodnictwa, przetwórstwa produktów roślinnych i zwierzęcych, przemysłu cukrowniczego, mleczarskiego, piekarniczego, cukierniczego oraz produkcji napojów — ale tylko te, które mieszczą się w katalogu dopuszczonych kodów odpadów.
MICHAŁ ULACHA
PREZES ZARZĄDU W VARITEX
Sercem biogazowni nie są jedynie same zbiorniki, ale stabilne i elastyczne „menu” dla bakterii. W naszej firmie stawiamy na dywersyfikację i wykorzystanie w szczególności lokalnych odpadów z przemysłu rolno-spożywczego. Kluczem do sukcesu jest tu precyzyjna logistyka oraz kontrola jakości przyjmowanych surowców. Ważnym elementem naszej linii technologicznej jest zaawansowany system rozpakowywania (rozpak), który w przypadku zaistnienia takiej potrzeby pozwala na efektywne przyjmowanie przeterminowanej żywności w opakowaniach i wydzielenie frakcji organicznej. Tak przygotowany materiał trafia do wieloetapowego systemu higienizacji wsadu. Z kolei regularna analityka parametru FOS/TAC pozwala nam na bieżąco i precyzyjnie analizować przebiegający proces fermentacji oraz stabilność biologii reaktora.
Efektem takiego gospodarowania jest nie tylko stabilna produkcja metanu, ale też wysoka jakość płynnego pofermentu. Jest on wykorzystywany w bezpieczny sposób w lokalnym rolnictwie, co idealnie zamyka obieg materii w duchu GOZ. Kontrolowane karmienie i elastyczność surowcowa to klucz do rentowności instalacji.
MATEUSZ SIWIASZCZYK
WŁAŚCICIEL W AGRIBIOMASS
Jestem aktywny na polskim rynku, choć obecnie większość moich klientów stanowią firmy zagraniczne. Wynika to przede wszystkim z ceny substratu — zagraniczni odbiorcy są często w stanie zapłacić więcej za pożądany wsad do biogazowni. Warto mieć świadomość, że bardzo często koszt transportu stanowi od 70 do nawet 85% wartości danego substratu. Zakres substratów, które oferuję jest szeroki, a ich dostępność zależy od sezonu. Latem pojawia się znacznie więcej odpadów z przetwórstwa owoców, w tym różnego rodzaju wytłoków owocowych. Jesienią rośnie natomiast zainteresowanie pozostałościami posezonowymi, np. z ziemniaków, buraków czy kukurydzy, które zalegają u rolników. Nie możemy zapomnieć również o substratach, które dostępne są cały rok: pomiot, obornik czy gnojówka. Sposób ich wykorzystania zawsze zależy jednak od konkretnej instalacji — każda biogazownia ma własną filozofię i model skarmiania. Ciekawym wsadem są także różnego rodzaju oleje po rafinacji oraz pozostałości po czyszczeniu olejów. To substraty, które obecnie trafiają głównie za granicę.
JAROSŁAW TARASZKA
BUSINESS DEVELOPMENT DIRECTOR W TANUISA SP. Z O.O.
Stabilne dostawy substratu są podstawą bezpiecznej i efektywnej pracy biogazowni. Dlatego warto zawierać długoterminowe umowy z dostawcami, precyzyjnie określające ilość, harmonogram oraz miejsce dostaw. Dokument powinien zawierać wymagania jakościowe surowca wraz z zasadami ich kontroli, a także przejrzysty mechanizm rozliczeń i ustalania cen. Istotne jest również wskazanie odpowiedzialności za transport i terminowość dostaw oraz wprowadzenie kar umownych za opóźnienia lub dostawy niespełniające uzgodnionych parametrów. Dobrą praktyką jest uwzględnienie zapisów dotyczących siły wyższej i sytuacji kryzysowych, a także określenie warunków rozwiązania umowy i okresu wypowiedzenia. Ryzyko przestojów ogranicza współpraca z kilkoma dostawcami oraz regularny monitoring realizacji umowy i jakości współpracy. Dobrze przygotowana umowa zwiększa bezpieczeństwo dostaw, stabilizuje pracę instalacji i ogranicza ryzyko dodatkowych kosztów.
Tekst: Jolanta Kamińska
Zdjęcie: Shutterstock
- Szczegółowa lista substratów możliwych do wykorzystania w biogazowni rolniczej znajduje się w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 17.10.2023 (poz. 2230). ↩︎
Chcesz wiedzieć wszystko o biogazie? Czytaj „Akademię inwestora biogazowego”!
Pobierz bezpłatnie najnowszy numer:
Akademia Inwestora Biogazowego
Wyślij link na adres email:
Newsletter
Bądź na bieżąco z branżą OZE
