Jeszcze kilka lat temu zakup energii elektrycznej był stosunkowo prosty. Gmina lub przedsiębiorca raz na kilka lat podpisywali umowę ze sprzedawcą energii, a głównym kryterium wyboru była cena za kilowatogodzinę. Ostatnie lata całkowicie zmieniły ten sposób myślenia i otworzyły przed kupującymi zupełnie nowe możliwości.
Pandemia, wojna na Ukrainie, kryzys energetyczny oraz gwałtowne wzrosty cen energii sprawiły, że koszt energii stał się jednym z najważniejszych elementów budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz przedsiębiorstw. Coraz częściej pojawia się więc pytanie: Czy można płacić mniej za energię, nie ograniczając jej zużycia? Odpowiedź brzmi: tak, ale nie zawsze musi to oznaczać zmianę sprzedawcy energii. Najczęściej zmienia się po prostu sposób jej zakupu.
PIERWSZY KROK – ZROZUMIEĆ RACHUNEK ZA ENERGIĘ
Dla wielu odbiorców zaskoczeniem jest fakt, że rachunek za energię składa się z dwóch niezależnych usług. Pierwszą jest sprzedaż energii elektrycznej – i tutaj w większości przypadków możemy wybrać sprzedawcę. Drugą jest dystrybucja energii, czyli dostarczenie energii do naszego budynku lub obiektu. Tę usługę świadczy lokalny operator systemu dystrybucyjnego i tej części rachunku co do zasady nie możemy zmienić.
Dlatego pierwszym krokiem nie powinno być poszukiwanie najtańszej oferty, ale zrozumienie, które elementy rachunku rzeczywiście możemy optymalizować. W tym miejscu bardzo pomocny może okazać się doradca ds. zakupu energii, który wyjaśni dostępne rozwiązania oraz pomoże dobrać model zakupu odpowiadający potrzebom konkretnego odbiorcy. Na początku należy zaznaczyć, że nie ma jednego najlepszego sposobu zakupu energii. To, co będzie korzystne dla niewielkiego przedsiębiorcy, niekoniecznie sprawdzi się w dużej fabryce.
Podobnie jest z gminą – samorząd zarządzający szkołami, oświetleniem ulicznym i obiektami sportowymi ma zupełnie inne potrzeby niż właściciel niewielkiego sklepu. Dlatego coraz częściej mówi się nie o cenie energii, lecz o strategii jej zakupu. Możliwości jest dziś znacznie więcej niż jeszcze kilka lat temu.
JAKIE SĄ MOŻLIWOŚCI?
Najprostszym rozwiązaniem pozostaje klasyczna umowa ze stałą ceną energii. Daje ona przewidywalność kosztów i ułatwia planowanie budżetu, dlatego nadal jest najczęściej wybieranym rozwiązaniem przez jednostki samorządowe. Coraz większą popularność zdobywają jednak zakupy transzowe, polegające na zakupie energii w kilku etapach. Dzięki temu odbiorca ogranicza ryzyko zawarcia umowy w momencie wyjątkowo wysokich cen rynkowych.
Innym rozwiązaniem są grupy zakupowe, w których kilka lub kilkadziesiąt podmiotów wspólnie organizuje zakup energii. Większy wolumen często oznacza lepszą pozycję negocjacyjną i możliwość uzyskania korzystniejszych warunków handlowych. Coraz większym zainteresowaniem cieszą się również produkty, których cena jest bezpośrednio powiązana z notowaniami rynku dnia następnego (RDN). Warto jednak podkreślić, że nie należy utożsamiać ich wyłącznie z taryfami dynamicznymi.
Obok taryf dynamicznych rozwijają się rozwiązania oferowane przez niezależnych brokerów oraz spółki obrotu energią, w których energia rozliczana jest według rzeczywistych cen rynku bieżącego, z doliczeniem niewielkiej marży za obsługę handlową. Takie rozwiązanie oznacza większą ekspozycję na zmienność rynku, ale jednocześnie pozwala korzystać w pełni z korzystnych sygnałów cenowych.
8. Konferencja Biomasa i paliwa alternatywne
Grudziądz, 6-7 października 2026 r.
W praktyce zdarzało się, że odbiorcy korzystający z taryf dynamicznych nie mogli w pełni wykorzystać ujemnych cen energii występujących na Towarowej Giełdzie Energii, podczas gdy modele oparte bezpośrednio o ceny RDN umożliwiały pełniejsze odzwierciedlenie sytuacji rynkowej.
Nie oznacza to jednak, że jest to rozwiązanie najlepsze dla każdego odbiorcy. Im większa ekspozycja na rynek, tym większa zmienność kosztów zakupu energii. Dlatego przed wyborem takiego modelu warto przeanalizować własny profil zużycia energii oraz możliwości reagowania na zmieniające się ceny. A co z własną energią? Coraz więcej samorządów oraz przedsiębiorców inwestuje również we własne odnawialne źródła energii. Fotowoltaika, magazyny energii czy w przyszłości umowy typu cPPA powodują, że zakup energii przestaje oznaczać wyłącznie podpisanie umowy ze sprzedawcą. Coraz częściej oznacza świadome zarządzanie energią pochodzącą z wielu różnych źródeł.
TAB. PORÓWNANIE DOSTĘPNYCH ROZWIĄZAŃ ZAKUPU ENERGII
KTO PONOSI RYZYKO?
Jak wspomniano wcześniej, nie istnieje jeden najlepszy model zakupu energii. Każde z przedstawionych rozwiązań zostało stworzone z myślą o odbiorcach o różnych potrzebach, poziomie akceptacji ryzyka oraz możliwościach zarządzania kosztami energii.
Najważniejszą różnicą pomiędzy poszczególnymi modelami jest odpowiedź na pytanie: Kto ponosi ryzyko zmian cen energii – sprzedawca czy odbiorca? W przypadku stałej ceny to sprzedawca energii przejmuje ryzyko zmian cen na rynku hurtowym. Aby je ograniczyć, kupuje energię z wyprzedzeniem, zabezpiecza swoją pozycję handlową, ponosi koszty bilansowania oraz utrzymuje odpowiednie zabezpieczenia finansowe.
Wszystkie te elementy są uwzględnione w cenie oferowanej odbiorcy. W zamian odbiorca otrzymuje przewidywalność kosztów przez cały okres obowiązywania umowy. Grupy zakupowe oraz zakupy transzowe stanowią rozwiązania pośrednie. Pozwalają poprawić warunki zakupu lub ograniczyć ryzyko wyboru niekorzystnego momentu zawarcia umowy, jednak nadal opierają się na tym, że to sprzedawca odpowiada za zabezpieczenie ceny energii.
Inaczej wygląda sytuacja w przypadku produktów opartych na Rynku Dnia Następnego (RDN/SPOT) oraz taryf dynamicznych. Tutaj cena energii jest bezpośrednio powiązana z sytuacją na rynku hurtowym. Odbiorca przejmuje większą część ryzyka zmian cen, ale jednocześnie otrzymuje możliwość korzystania z rzeczywistych sygnałów cenowych rynku energii.
Warto przy tym podkreślić, że taryfa dynamiczna i zakup energii po cenach RDN nie są tym samym rozwiązaniem. Taryfa dynamiczna jest produktem oferowanym przez sprzedawcę energii i jej sposób rozliczeń zależy od warunków konkretnej oferty. Natomiast model oparty bezpośrednio na cenach RDN, realizowany najczęściej przez brokera lub spółkę obrotu, pozwala w większym stopniu odzwierciedlić rzeczywiste ceny rynku energii oraz daje większą swobodę budowania własnej strategii zakupowej.
PIRAMIDA DOJRZAŁOŚCI ZAKUPU ENERGII
Nie oznacza to jednak, że rozwiązania oparte na rynku bieżącym są najlepszym wyborem dla każdego odbiorcy. Ich skuteczność zależy przede wszystkim od charakteru zużycia energii oraz możliwości reagowania na zmieniające się ceny. Dla wielu gmin i przedsiębiorstw, większą wartość nadal będzie miała przewidywalność kosztów niż możliwość uzyskania chwilowo niższych cen energii. Można więc przyjąć prostą zasadę – im większy udział odbiorcy w zarządzaniu zakupem energii, tym większy potencjał optymalizacji kosztów, ale również większa odpowiedzialność za podejmowane decyzje.
To właśnie dlatego wybór modelu zakupu energii powinien wynikać nie tylko z porównania cen, ale również z oceny własnych możliwości zarządzania ryzykiem oraz oczekiwanego poziomu stabilności kosztów.
PIRAMIDA DOJRZAŁOŚCI ZAKUPU ENERGII
Przedstawiona na str. 18 piramida nie pokazuje, które rozwiązanie jest najlepsze. Pokazuje natomiast, jak wraz ze wzrostem doświadczenia organizacji zmienia się sposób zarządzania zakupem energii.
Na najniższych poziomach priorytetem jest przewidywalność kosztów. Odbiorca oczekuje stabilnej ceny i przenosi odpowiedzialność za zarządzanie ryzykiem na sprzedawcę energii.
Wraz z rozwojem organizacji pojawia się gotowość do korzystania z bardziej zaawansowanych modeli, takich jak zakupy transzowe czy bezpośredni zakup energii po cenach Rynku Dnia Następnego (RDN). Odbiorca świadomie przejmuje część ryzyka rynkowego, zyskując jednocześnie większą możliwość wpływu na końcowy koszt energii.
11. Kongres Biogazu Conference&Expo
Warszawa, 14 -15 grudnia 2026 r.
Najwyższy poziom piramidy nie oznacza już pojedynczego produktu, lecz strategię zarządzania portfelem energii. Łączy ona różne narzędzia – własne źródła OZE, zakup energii po cenach rynkowych, zabezpieczenia cenowe (hedging), magazyny energii oraz elastyczne zarządzanie poborem. Celem nie jest wybór jednego rozwiązania, lecz takie ich połączenie, aby osiągnąć możliwie najniższy koszt energii przy akceptowalnym poziomie ryzyka. Warto podkreślić, że przechodzenie na kolejne poziomy piramidy nie jest obowiązkiem ani celem samym w sobie.
Dla wielu jednostek samorządu terytorialnego czy małych przedsiębiorstw najbardziej racjonalnym wyborem nadal będzie zakup energii po stałej cenie lub w ramach grupy zakupowej. Z kolei duże przedsiębiorstwa, dysponujące odpowiednimi kompetencjami i możliwościami zarządzania ryzykiem, coraz częściej budują własne strategie zakupowe oparte na kilku uzupełniających się rozwiązaniach.
Piramida pokazuje więc nie hierarchię produktów, lecz poziomy dojrzałości organizacji w zarządzaniu zakupem energii. Im wyższy poziom, tym większa odpowiedzialność za podejmowane decyzje, ale również większy potencjał optymalizacji kosztów.
ŚWIADOMY ZAKUP ENERGII
Rynek energii staje się coraz bardziej złożony, ale jednocześnie oferuje coraz więcej możliwości. Jeszcze kilka lat temu większość odbiorców zadawała jedno pytanie:
„Ile kosztuje energia?”. Dzisiaj warto zadać inne: „Czy kupuję energię w sposób najlepiej dopasowany do potrzeb mojej organizacji?”
Bo w wielu przypadkach oszczędności nie wynikają ze zmniejszenia zużycia energii, lecz z lepszego dopasowania sposobu zakupu energii do charakteru działalności. Zakup energii przestaje być czynnością administracyjną. Coraz częściej staje się elementem świadomego zarządzania kosztami, ryzykiem i bezpieczeństwem energetycznym organizacji.
Zakup energii to tylko początek
ROMAN BARTYZEL
DYREKTOR DZIAŁU ZAMÓWIEŃ VOLTRA SA
Rosnące ceny energii elektrycznej, zmienność rynku oraz coraz bardziej skomplikowane regulacje sprawiają, że zakup energii stał się jednym z istotnych obszarów zarządzania w jednostkach samorządu terytorialnego. Dla gmin i innych podmiotów publicznych wyzwaniem nie jest już wyłącznie uzyskanie atrakcyjnej ceny, ale przede wszystkim zapewnienie przewidywalności kosztów, bezpieczeństwa dostaw i ograniczenie ryzyka związanego z procesem zakupowym.
Grupa Voltra od ponad 17 lat wspiera sektor publiczny w organizacji grup zakupowych energii elektrycznej i gazu. W tym czasie przeprowadziliśmy blisko 220 postępowań unijnych dotyczących zakupu energii elektrycznej i paliwa gazowego. Ponad 170 z nich obejmowało energię elektryczną, a ponad 57 – kompleksową dostawę paliwa gazowego.
Doświadczenie pokazuje, że skuteczna strategia energetyczna wymaga odpowiedniego przygotowania na każdym etapie. Znaczenie ma analiza rzeczywistych potrzeb uczestników, właściwie opracowana dokumentacja postępowania, znajomość specyfiki rynku energii oraz bieżący nadzór nad realizacją umów.
Grupowe zakupy energii pozwalają wykorzystać potencjał większego wolumenu, jednak sama skala nie gwarantuje sukcesu. O efektywności decyduje połączenie doświadczenia, odpowiednich procedur oraz umiejętności przewidywania zmian na rynku. Współczesne zarządzanie energią w samorządzie coraz częściej wykracza poza sam zakup energii, dlatego analizujemy również możliwości wykorzystania OZE, magazynów energii, kompensacji mocy biernej oraz nowych modeli współpracy, takich jak spółdzielnie energetyczne.
CHCESZ WIEDZIEĆ WIĘCEJ? CZYTAJ MAGAZUN „ZIELONA GMINA”:
Tekst: dr inż. Paweł Włoch, założyciel platformy EnergyAI
Zdjęcie: Obraz Gerd Altmann z Pixabay
Newsletter
Bądź na bieżąco z branżą OZE
