ESG w samorządach – to się opłaca!

Choć skrót ESG wciąż bywa postrzegany jako coś nowego i „korporacyjnego”, dla samorządów oznacza on w praktyce uporządkowanie działań, które od lat realizują w obszarze środowiska, spraw społecznych i zarządzania. O tym, dlaczego ESG nie jest zagrożeniem, lecz szansą dla gmin i powiatów, oraz jakie realne korzyści może przynieść, opowiada Marta Saracyn, dyrektorka biura analiz strategicznych ESG w Banku Gospodarstwa Krajowego.

MATERIAŁ PROMOCYJNY

CZYM JEST ESG I CZY SAMORZĄDY W OGÓLE POWINNY SIĘ TYM POJĘCIEM INTERESOWAĆ? CZY WYNIKA TO Z JAKICHŚ OBOWIĄZKÓW PRAWNYCH?

Marta Saracyn: ESG bywa utożsamiane ze zrównoważonym rozwojem i do pewnego stopnia jest to trafne. ESG to raczej sposób porządkowania działań związanych ze zrównoważonym rozwojem i zarządzania nimi. Sam skrót pochodzi z języka angielskiego – Environmental, Social, Governance, czyli środowisko, społeczeństwo i ład korporacyjny.

W przypadku samorządów częściej mówimy o ładzie zarządczym niż korporacyjnym, bo to pojęcie lepiej oddaje specyfikę administracji publicznej. Warto podkreślić, że ESG powstało z myślą o przedsiębiorstwach i instytucjach finansowych, ale z czasem zaczęło przenikać także do sektora publicznego, m.in. poprzez system finansowania na poziomie Unii Europejskiej. Nie było projektowane specjalnie dla samorządów, jednak dziś w naturalny sposób ich dotyka.

SAMORZĄDY OD LAT POSŁUGUJĄ SIĘ POJĘCIEM ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU. CZY TO OZNACZA, ŻE ESG BYŁO OBECNE JUŻ WCZEŚNIEJ, TYLKO POD INNĄ NAZWĄ?

Zdecydowanie tak. Jeśli spojrzymy na zakres zadań gmin, to obszar środowiskowy jest im doskonale znany: ochrona środowiska, gospodarka odpadami, gospodarka wodno-ściekowa, oczyszczanie miast. To są klasyczne przykłady działań wpisujących się w filar środowiskowy ESG. Z kolei obszar społeczny to wręcz fundament działalności samorządów.

Samorządy są tworzone dla lokalnych społeczności i realizują ogromną liczbę projektów prospołecznych – od edukacji, przez wsparcie seniorów, po inicjatywy integrujące mieszkańców. ESG nie wprowadza tu rewolucji, raczej porządkuje i pozwala spojrzeć na te działania w bardziej systemowy sposób.

SKORO WIELE Z TYCH DZIAŁAŃ I TAK JUŻ SIĘ DZIEJE, TO DLACZEGO SAMORZĄDY POWINNY POŚWIĘCAĆ ESG WIĘCEJ UWAGI?

Przede wszystkim dlatego, że ESG jest narzędziem zarządzania ryzykiem. Niezależnie od tego, czy mówimy o przedsiębiorstwie, czy o samorządzie, uwzględnianie czynników środowiskowych i społecznych w planowaniu inwestycji przynosi bardzo konkretne korzyści.

Dobrym przykładem jest projektowanie infrastruktury odpornej na zmiany klimatu. Jeśli dziś planujemy budowę drogi, warto myśleć o tym, czy zastosowane materiały wytrzymają coraz częstsze fale upałów. To nie jest abstrakcyjna idea, ale realne ograniczanie przyszłych kosztów i problemów. Drugi ważny aspekt to dostęp do finansowania. System europejski premiuje projekty zrównoważone, co oznacza łatwiejszy dostęp do środków i często niższy koszt finansowania – zarówno z funduszy unijnych, jak i komercyjnych. A dla banków projekty spełniające kryteria ESG są po prostu mniej ryzykowne.

CZY ESG MOŻE TEŻ CHRONIĆ SAMORZĄDY PRZED ZARZUTAMI GREENWASHINGU?

Tak, ponieważ ESG kładzie duży nacisk na mierzalność efektów. Nie wystarczy zadeklarować, że projekt jest „zielony” – trzeba wykazać, w jakim zakresie i z jakim skutkiem. Samorządy bardzo dobrze znają zasadę „do no significant harm”, czyli niewyrządzania szkody innym obszarom przy realizacji inwestycji.

Dlatego ESG pomaga uniknąć myślenia jednowymiarowego. Może się zdarzyć, że jakiś projekt jest korzystny klimatycznie, ale jednocześnie negatywnie wpływa na środowisko lub społeczność lokalną. Zrównoważony rozwój wymaga od autorów takich projektów spojrzenia całościowego.

JAK ESG POWINNO FUNKCJONOWAĆ W URZĘDACH? CZY POTRZEBNE SĄ SPECJALNE ZESPOŁY LUB STANOWISKA?

Nie wyobrażam sobie tworzenia w gminach osobnych zespołów wyłącznie do spraw ESG. To podejście powinno przenikać wszystkie obszary działalności samorządu – od inwestycji, przez zamówienia publiczne, po funkcjonowanie spółek komunalnych. ESG nie jest dodatkiem, lecz sposobem myślenia o zarządzaniu. Oczywiście mamy świadomość ograniczonych zasobów kadrowych, zwłaszcza w mniejszych gminach. Tym bardziej ważne jest, by ESG nie było postrzegane jako kolejny obowiązek, lecz jako narzędzie porządkujące to, co i tak już się dzieje.

W TYM KONTEKŚCIE KLUCZOWA WYDAJE SIĘ EDUKACJA. JAKĄ ROLĘ ODGRYWA TU BGK?

Jako bank finansujący samorządy i zarządzający środkami unijnymi jesteśmy zobowiązani do oceny ryzyk związanych z czynnikami ESG. Dlatego przygotowaliśmy bezpłatne szkolenie online dla samorządów, dostosowane do ich specyfiki. Naszym celem jest oswojenie pojęcia ESG i pokazanie, że nie kryje się za nim nic zupełnie nowego. W ubiegłym roku z tej oferty skorzystało ponad 300 osób, a kolejne edycje planowane są na wiosnę (więcej w ramce – przyp. red.).

BEZPŁATNE SZKOLENIA ESG DLA SAMORZĄDÓW Bank Gospodarstwa Krajowego prowadzi bezpłatne szkolenia online z zakresu ESG i zrównoważonego rozwoju, przygotowane specjalnie z myślą o samorządach oraz spółkach komunalnych. Szkolenie ma formę interaktywną, składa się z sześciu modułów i pozwala zapoznać się z podstawami ESG w kontekście funkcjonowania gmin, powiatów i jednostek samorządowych. Uczestnicy mogą realizować je w dogodnym dla siebie czasie, także etapami. Program obejmuje m.in.: – znaczenie ESG w działalności samorządów, – zarządzanie ryzykiem środowiskowym i społecznym, – zrównoważone inwestycje i finansowanie, – specyfikę spółek komunalnych w kontekście ESG. Kolejna edycja szkolenia planowana jest na wiosnę tego roku.

ESG W SAMORZĄDACH TO BARDZIEJ ZMIANA PERSPEKTYWY NIŻ REWOLUCJA?

Czasem wystarczy spojrzeć na swoje działania z perspektywy ryzyka, a innym razem – z perspektywy pozytywnego wpływu na lokalną społeczność. W mojej ocenie samorządy naprawdę nie mają się czego obawiać. ESG jest im znacznie bliższe, niż może się wydawać.

Chcesz wiedzieć więcej? Czytaj magazyn Zielona Gmina:

Zdjęcie: BGK